| |
Objectifs :
- Linguistique : communiquer, raconter, lire et écrire en occitan. En utilisant la nouvelle policière comme support d’activités, favoriser le développement des compétences langagières requises aux différents niveaux de l’apprentissage de la langue.
- Culturel : approches de plusieurs types de nouvelles policières en occitan, depuis les publications des années 1950 dans la revue Oc (textes de P. Lagarde, C. Camproux) jusqu’aux productions récentes (collection « crimis » de l’IEO, mensuel Plumalhon, textes de F. Vernet, G. Viala, R. Guiraud ...). On y découvre la société occitane à travers le prisme d’un genre fortement codé, dans une langue moderne. On privilégiera cette année, dans la connaissance de l’Occitanie, la géographie urbaine et rurale du pays toulousain, autour du roman de R. Guiraud, 22 carrièra del Taur, qui est un roman toulousain.
- Pédagogique : pratiques d’interdisciplinarité, à différents niveaux : en 5ème en relation avec le programme de français ; à tous les niveaux : ateliers d’écriture, travail sur un genre, relation avec la BD policière et les arts plastiques...Le thème peut être traité, en collaboration avec d’autres disciplines, dans le cadre des itinéraires de découverte en collège.
Mise en oeuvre :
Le projet académique est piloté par Catherine GALLIZIA, chargée de mission pour l’animation pédagogique, IUFM de Montpellier, 2 place Marcel Godechot, BP 41 52, 34 092 Montpellier, Cedex 2, tel 04 67 61 83 25, mel : catherine.gallizia@montpellier.iufm.fr.
Il est relayé au niveau pédagogique par deux stages de formation continue, sous la responsabilité de Claire TORREILLES, chargée de mission d’inspection au rectorat de l’académie, 31 rue de l’université, bureau des IPR, l’un en octobre, l’autre en février.
Contenu :
Les professeurs travailleront sur un corpus de textes mis à leur disposition, avec un accompagnement didactique (notes, bibliographie, pistes d’exploitation pédagogique...). Ils auront toute latitude pour utiliser d’autres supports adaptés à leurs classes et à leurs objectifs, pourvu que le travail se fasse sur la base active de la « reformulation » systématique, l’objectif premier étant de permettre l’appropriation de la langue et de l’expression. Le genre policier implique la mise en oeuvre d’un lexique particulier, de situations et de personnages stéréotypés, d’un certain ton. Un minimum de compétences langagières précises seront requises pour la compréhension de la pièce de théâtre préparée par le Théâtre de la Rampe, et proposée aux classes dans le cadre du projet pédagogique, dont le thème sera une intrigue policière.
Animation :
Représentations théâtrales pour les collèges et les lycées. Rassemblement lycéen au printemps : diverses activités (mise en scène, rencontre d’auteurs, création) seront prévues autour du polar occitan dans les ateliers de la première journée.
Polars en òc
Trobaretz çai-jonch una tièra de tèxtes traches de novèlas policièras en occitan :
- Va calfar, de R. Guiraud (trach de 22 carrièra del Taur, IEO, 1995)
- Lo filatelista, de G. Viala (trach de Lo sagèl del secret, IEO, 1995)
- Mòrt dins lo rèc, de P. Lagarde (trach de « La mòrt del Joan-Pié », Oc, 1953)
- A l’espèra, de F. Vernet (trach de Popre ficcion, IEO, 2001)
- Un amic d’enfança, de E. Gonzalès (trach de Lo melic de Silvia Chasaus, IEO, 1998)
- Lo grand Fusta, de C. Camproux (trach de « La descoconada », Oc, 1951.)
- L’afar de la professora d’anglés, novèla tracha de « Plumalhon » n° 60, febrièr 2002.
Son de tèxtes de datas diferentas, d’estils e de tons desparièrs, mai o mens longs, sovent adobats per l’usatge escolar (vocabulari, morfologia, sintaxi...). Dins la màger part, la plaça dels dialògs es importanta. Van donar de direccions de trabalh, per lo collègi o lo licèu.
Lo lengadocian, lo provençal e lo gascon son aquí representats. S’agís pas de far una antologia, mas solament un escapolon de çò que se poiriá utilizar dins las classas. Segon los besonhs, lo professor anarà cercar d’autres extraches dins los títols pareguts de la colleccion « Crimis » de l’IEO....
Malaisit de conselhar l’estudi d’una òbra completa, non pas que siá pas interessant d’o far, mas las possibilitats son redusidas dins l’orari costumièr. Òm a mai de temps per abordar l’òbra completa en seccion bilingua, o en ensenhament opcional a 3 oras. S’ensajatz d’o far pasmens, podètz prendre la novèla de Plumalhon en collègi, e en licèu lo roman de R. Guiraud, 22 carrièra del Taur o Lo grand Fusta, dins sa version brèva (cf. fichas jonchas). Seriá plan de ne donar de resson...
Las paginas citadas dins lo pichòt « corpus » constituit representan sovent la debuta d’una novèla policièra : mesa en plaça del personatge principal, assassin o victima, o testimòni, o enquistaire... e mesa en perspectiva de l’accion : circonstàncias, eveniment, questions pausadas....
En seguida de cada tèxt, un pichòt aparelh de questions ajudan a l’exercici essencial d’apropriacion d’un tèxt narratiu qu’es la reformulacion, e mai qualques comentaris a destinacion del professor sus l’interés del tèxt e los axes pedagogics possibles
Per far trabalhar sus l’intriga policièra, es necite, mai que mai en collègi, de programar :
1) una preparacion orala linguistica e formala a la descobèrta del recit policièr en general,
2) un biais metodic de far aquesta descobèrta (tèxtes causits o òbra completa) mas en passant lo mai possible per l’oral.
De grasilhas metodicas d’activitats son propausadas, de modular en sequéncias segon lo nivèl e los oraris evidentament.
Bibliografia pichòta :
Los manuals de 5ena consacran sovent un capítol a la novèla policièra : i trobaretz d’idèas de tèxtes o de BD supòrts e de trabalhs de recèrca o d’escritura.
La literatura policièra de jovença es abondosa : i podètz trobar d’intrigas apropriadas a l’edat de vòstres escolans, que las resumiretz e reviraretz per los besonhs del cors de lenga.
De bon legir, recent :
La nouvelle, numéro 2, année 1998 de Les langues modernes, revue de l’APLV.
Les risques du polar, Le français aujourd’hui, revue de l’AFEF, n°138, juillet 2002.(de notar un bibliografia fòrça utila d’A.Deyzieux, documentalista, sus la BD policièra, p.33-34.)
« Le feuilleton parodique de Florian Vernet », Matthieu Poitavin, in Lengas, n°48, 2000.
Figures V, Gérard Genette, Seuil 2002, paginas 84-88 (excellenta reflexion sus lo genre e la nocion de « plaser generic », amb d’analisis de « serias » policièras de Colombo a Navarro....)
Tanben se pòt trabalhar sul polar (en francés) amb los sitis :
www.france.diplomatie.fr/culture/france/biblio/folio/polar/
www.romanpolicier.com
www.multimania.com.polar
e mai, un siti per aprendre lo francés (FLE) en menant l’enquista : http://www.polarfle.com/
Projècte « polar »
La presentacion
La mesa en rota se farà tranquillament, sens insistir.
La discutida iniciala e la presentacion del projècte deu pas prendre l’ora entièra, sonque la plaça costumièra de l’escambi oral amb lo grop e dins lo grop.
Sesilha 1
Exemples de « polars »
Se fondar sus le fach que los escolans sabon çò qu’es lo genre policièr e sas constrenchas. S’an pas legit un polar, an vist de « serias » de telefilms a la tele. Lor demandar de ne citar, de preparar per lo còp que ven non pas la relacion d’un episòdi, mas la tièra dels elements constitutius del polar, los ingredients de l’intriga dicha policièra.
Aquesta fasa vos permetrà de prendre la mesura de las referéncias culturalas de vòstres escolans, endralharà lor curiositat sus un subjècte que devon lèu veire que lor es familiar.
Sesilha 2
Qu’es un « polar » ?
Entre totes donc, arribaràn a dire que per far una intriga policièra cal :
- un murtre, un crimi, un assassinat, una mòrt suspècta
- un murtrièr, un criminal, un assassin que cal descobrir
- de personatges divèrses suspectats, inocentats, testimònis...
- una enquista e un(a) enquistaire(a) , d’enquistaires, policièrs (inspector, comissari) detectivas.
I a un vocabulari generic de metre en plaça : aquò pren mai de temps, encara que siá un vocabulari transparent (trabalhar la sufixacion , murtre > murtrièr eca...) |
Los personatges
Sesilha 3
L’enquistaire / l’enquistaira
Objectius linguistics :
- presentar qualqu’un :Se ditz... ;
- descriure una persona : Es grand, pichòt, gròs, magre, jove, vièlh ; A d’enfants... Demòra a... Aima... Signes particulièrs...
Gramatica :
* lo sufixe aire, aira, masc, fem. ; celui qui, celle qui...
* lexic del còs, del vestit
* vèrbs : enquistar, cercar, (s’)interrogar, (se) pausar de questions...
Coma supòrt, òm pòt prene una vinheta d’una BD, ont lo personatge de l’enquistaire es plan caracterizat, o demandar de descripcions, o de dessenhs inspirats de la cultura policièra dels escolans. Puslèu demandar coma exercici de trobar un retrach (fòto o fotocòpia...) de son enquistaire/a preferit, de lo pegar sul quasèrn, e de s’ensajar a lo descriure oralament per lo còp que ven (lo presentar a la classa)
Sesilha 4
Los autres personatges
Objectius linguistics : presentar qualqu’un dins sa foncion, puslèu que dins son aparéncia o dins son caractèr. Se ditz... Fa... Es lo filh, lo marrit, la femna de... A trenta ans... cinquanta....Òm pòt creire que.... Se vei que... Ditz que...
Gramatica :
Vèrbs : poder, dire, creire, P.3.
Los ròtles : victima(s), colpable(s), suspèctes, testimònis
Far aquesir aqueste vocabulari de basa, per rendre possible un trabalh avenidor. Plan definir per los 6ena, 5ena, lo sens dels mots, e mai transparents : en francés, de còps, lo sens precís pòt èsser encara aproximatiu.
Un supòrt de BD o un imatge de film me semblan de bon utilizar aquí. Se pòt tanben trabalhar sus una presentacion (sinopsis) de film revirada en òc. Utilizar los magazines tele, de preferéncia d’actualitat.
|
Las estructuras narrativas
Sesilhas 5 - 6 - 7...
Objectiu linguistic : comprendre una istòria dins sa globalitat narrativa, a l’oral. Seguir lo fial d’una accion. Competéncia de compreneson orala.
La lectura serà facha en foncion d’aqueste objectiu : es a dire que lo tèxt serà resumit a la succession de las accions. Tot çò descriptiu, psiquologic, digressiu serà laissat per una autra lectura amb d’autres objectius.
Objectiu cognitiu : menar una reflexion sur lo fonctionament del roman policièr.
Per comparasons, en causissent d’exemples plan clars e diferents, òm farà remarcar que lo debanament de l’intriga, sens dintrar dins lo detalh, es de dos tipes :
1) Lo crimi es descobèrt :
l’enquista comença tre la debuta, aurà mai d’una fasa (cèrca d’indicis, verificacion dels alibís dels suspèctes, crosament de las informacions) abans de capitar a la descobèrta del colpable (tipe A.Christie)
2) Lo crimi es mostrat, anonciat :
sa preparacion, sa realizacion, las condicions que lo rendon possible, ocupan una granda part del recit. Pòt èsser un raconte a la primièra persona, del punt de vista de l’assassin, o de la victima (se crenta quicòm e o vòl contar...), o encara de l’enquistaire que vei venir e qu’analisa, mas qu’es despoderat (tipe Chandler).
Dins nòstre corpus, quora la victima es descobèrta a la debuta
- l’enquistaire se gratussa lo cap sens saber per ont començar (Lo filatelista)
- de policèrs menan l’interrogatòri a la tusta-busta (Mòrt dins lo rèc)
Quora la victima es pas coneguda
- un suspècte es menat al comissariat (Va calfar)
- res s’es pas encara passat, totes espèran (A l’espèra)
- res pòt pas dire tre la debuta se i aurà una victima e qui serà (Lo grand Fusta). I a solament dins l’escritura, dins l’ambient, d’indicis d’una tension que monta e que desboca sus un conflicte. Es mai dificil aquí de resumir. Cal dintrar dins lo tèxt mai longament.
Sens ne far un objècte d’estudi pesuc, far trobar l’estructuracion de la novèla policièra a sa debuta permetrà mai tard de metre en plaça d’esquèmas
- per far escriure una istòria policièra
- per far imaginar una seguida, oralament o per escrich, detalhada o somària.
|
Los efièches del real
Sesilha 8 e seguentas...
Objectius culturals : Veire de faches culturals o de civilisacion dins lo polar occitan. S’interrogar sus los imatges de societat que vòl donar.
Lectura de detalh que deu èsser a un moment lectura personala e reflexion sus un escrich.
Prendre de passatges precises e se demandar cossí es creat un ambient realista : descripcion dels luòcs, dels personatges en situacion, aspèctes sociologics... La novèla policièra, emai s’es fantasierosa coma la de Vernet, se bastís sus un fons de realisme, senon vira al fantastic, a la sciéncia-ficcion o al conte.
Aquò permetrà de destriar dins lo polar occitan de pinturas de societats tradicionalas, ruralas, e de societats modèrnas, urbanas, d’evocacion de conflictes umans e socials (coma la rancura de classa que s’es amolonada inconscientament dins lo cap del grand Fusta, lo raiòl de la montanha). Una observacion sistematica dels luòcs, de las circonstàncias, de las notacions etnologicas, serà de menar.
Adurrà tanben a la constatacion que lo polar, segon sas intencions, s’escriu sus de registres variats : leugièr, destacat, ironic, parodic, patetic, neutre...
Un trabalh se pòt endralhar en collaboracion amb lo pròf d’arts plasticas per metre en imatge un episòdi, una scèna, amb son ambient particulièr, son encastre. Veire las BD « negras » a inspiracion realista adaptadas de recits coma las de Tardi, Stoquart..
Amb los liceans, una reflexion sus l’univèrs social e espacial de la BD pòt dobrir sus una incitacion a legir los autors del « neo-polar » francés coma D. Daeninckx, J.-B. Pouy, T. Jonquet o J.-C. Izzo.
|
Los acompanhaments pedagogics
Va calfar
Va calfar, R. Guiraud (trach de 22, carrièra del taur, I.E.O., 1995.)
L’istòria
La primièra pagina es una falsa fenèstra : los inspectors de la Fabrica (lo comissariat central, baloard de Matabuòu) venon d’agantar, en fàcia del 22, carrièra del Taur, Enric l’Auvernhat, una conoissença. Ambient d’un comissariat de vila granda ... .
La novèla tomba qu’un menaire de taxi es estat escanat dins sa veitura quitament dins la carrièra del Taur. Mentre qu’Enric, mai que mai suspècte, es mes en « gàbia », los policièrs se rendon sus plaça per las primièras constatacions. Quand tòrnan, aprenon que lor presonièr s’es penjat dins sa cèla amb sa cencha !
Òm se maina lèu, amb l’intima conviccion del comissari Casal e qualques telefonadas a Interpòl, que los dos afars son pas ligats, malgrat la proximitat geografica.
La davalada de París del divisionari Montfòrt , e de dos collègas, es l’escasença de far un retrach contrastat del policièr parisenc (p.24) e del tolosan, e qualques galejadas istoricas (p.27)... pas mai.
L’accion principala es la recèrca dels assassins del menaire de taxi, Piscart.
Enquista sus los protagonistas
- sa femna (p.20-21), la Piscarta (Piscarda ?)
- son paire (p.21)
- l’amant de sa femna (p.22-23, 34, 36-37), Hans Bekerai
- un autre personatge que son identitat donarà la clau de l’enigma (p.50-51)
Enquista sus los mobils (las rasons) del crimi (38-39)
Enquista sus l’alibí inversemblable del suspècte principal (p.48-50)
Un còp la conviccion de la policia establida, cal qu’aganten los tres suspèctes : la femna, l’amant, lo fraire de l’amant. Lo passatge es bon de la filatura e de l’arrestacion, violenta, del nèrvi, un tuaire dangierós recercat sul plan internacional, e de sos complicis : p. 69-83.
Per far una lectura complèta, me sembla que se pòt practicar un montatge, o un plan de lectura seguida, en indicant los passatges claus e los episòdis principals de resumir (un grop, per la classa, per ex.) laissant de caire las accions segondàrias.
Lo costat tolosan del polar es indicat per la precision dels noms de luòcs :
* luòcs coneguts : l’aerodròm de Blanhac, la carrièra Sant Roma ont se fan las crompas, las oras que pican a Sant Sarnin, la carrièra de « versa-vin » tradusida « Varsovie » e d’autras... de seguir sus una mapa de Tolosa,
* luòcs investits de sovenirs d’enfança, coma la « Ciutat de Madrid » ont demorava lo comissari (p.33),
* luòcs sociologicament connotats, coma lo barri « caud » : « carrièras dels Quistaires, de la Cadena, d’Arnaut Bernart... » (p.54-55),
* los luòcs de passejada personala del comissari, amb son chin Igló, long del canal o sus la diga, descripcions rapidas p. 29, 47 (cantant « una cançon de Marti o benlèu de Mans de Breish »).
La tissa pel rugbi del comissari pòt èsser notada coma un trach etnotipic : es fach d’un biais umoristic e tecnic que passa plan en occitan (cf. p.44, un bon passatge...)
La lenga : es clara, modèrna e corrècta dins l’ensemble. Senhalar la causida de l’article e del pronom « le / les », per far tolosan saique, localisme sens interès (remplaçar, se fasètz de citacions, per la forma mai generala « lo / los »), l’emplec sistematic de « téner » per « aver », de « atendre » per « esperar », l’accent sus « doás », sus « emplèc »... e d’autras causòtas que notaretz a la lectura.
Va calfar
Dins las doas primièras paginas del roman, l’encastre es pausat en tres scènas brèvas :
- una per situar lo temps e lo luòc d’un comissariat ordinari (mai Tolosan !) amb una scèna de rotina,
- una d’accion : rambalh de l’arrestacion d’Enric l’Auvernhat e presentacion del « patron » amator de rugbi, Raimond Casal,
- una d’escambis entre lo dich patron e la còla dels policièrs galejaires.
Aquela estructura dramatica es de bon seguir per presentar lo passatge.
Es un passatge pro dificil, en causa de l’emplec del passat dins lo recit, de l’ironia (e mai siá convencionala del genre) que pòt empachar de plan comprendre que lo « rapòrt » dels inspectors es una mena de jòc de ròtles entre collègas.
Per la reformulacion, òm pòt causir de resumir la primièra scèna e de començar per la segonda. L’ironia serà joslinhada a la lectura. A la tresena scèna los dialògs dominan, donc lo recit al present. Un còp los ròtles repertoriats, la compreneson serà facilitada.
Per far reformular
1èra scèna, de « Quinze oras... » a « charrava totjorn »
- Quines son los personatges en preséncia ?
- Que fa l’òme ?
- Que ditz la dòna ?
- Qui parla mai dels dos ?
- A qué pensa l’inspector ?
2nda scèna, de « An aquel moment » a « Monsur Enric ? »
- Ont se tròba lo comissariat ? Dins quina vila ? A quina adreiça ?
- Cossí es apelat ?
- Quant de personas dintran ? Qualas son ? Cossí se dison ?
- Perqué se fa de rambalh ?
- Cossí se seriá macat lo morre Enric l’Auvernhat ?
- Es verai ?
- Qui van veire a la fin ?
3ena scèna, de « Lo grand Peiròt » a « ara va calfar ».
- Que mòstra Peiròt al comissari ?
- Ont l’an arrestat Enric l’Auvernhat ? Per quina rason ?
- Que ditz lo comissari a prepaus de las platanas ?
- Quora càmbia de votz e de ton ?
- Que semblan de se dire los inspectors ?
QUIZ
1) A quina sason se passa ?
2) Qu’es lo nom de l’inspector ?
3) De qué se planh la dòna ?
4) A qué pensa l’inspector mentre que li parla ?
5) Cossí s’apèla lo comissariat ?
6) Cossí s’apèla lo comissari ?
7) Dins quina vila se passa ?
8) Cossí se dison los dos policièrs ?
9) Qui es lo grand e qui es lo pichòt ?
10) Qual menan al comissariat ?
11) De qu’a de macat ?
12) Que ditz l’Auvernhat ?
13) Qui pòrta un paqueton dins sas mans ?
14) Que i a dins lo paqueton ?
15) Qu’es lo numèro de la carrièra que susvelhava l’Auvernhat ?
16) Sus quin arbre s’es espotit lo nas segon los policièrs ?
17) Perqué se pòt pas ?
18) Qué dison los policièrs quand lo comissari ven seriós ?
|
Lo grand fusta
Lo grand fusta, de C. Camproux (trach de La descoconada, Oc, 1951.)
Aquesta novèla de C.Camproux (acorchida un pauc per la version escolara) es una vertadièra novèla : capita en brèu d’evocar un mond dins sa dimension sociologica complexa e de donar d’espessor psiquologica a son personatge sens quichar lo trach, en suggerir tot un processus inconscient e fosc que menarà a la crisi.
Es bastida sus l’oposicion fondamentala de la societat lengadociana entre « país naut » e « país bas », oposicion fòrta, mas sens caricatura. I a los dos mas, l’un, cevenòl, sul pendís, l’autre, provençal, dins la plana bèla d’Uzès, dos biaisses de viure tradicionals, l’un rufe, l’autre aisit, facil. Cada economia es evocada amb precision : cabras, pòrcs, seja e castanhas d’un costat, .vin, blat, amoriers e bletas per lo sucre de l’autre. La pintura del « país de cocanha » es subjectiva (coma la descobèrta del « mas dei Falabregas » per Vincenç a la debuta de Mirelha). Lo passatge es al discors indirècte liure : permet d’apregondir lo personatge de « gavòt » en defugir l’etnotip. S’acaba d’alhors lo passatge per una remesa en question de la representacion de se « los gavòts sèm pas los pus cranes ! ». Nos aviá ja senhalat lo narrator que lo grand Fusta, per gavòt que foguèsse, solitari e ascèta per fòrça, èra pas un « sauvatge » d’un autre temps, èra « civilizat coma tot un cadun a l’ora d’ara » e aimava la companhia.
Nos ditz d’en primièr que la vista de l’ostal bèl dels cosins li faguèt « bategar lo còr dins son pitre de gavòt», puèi, a taula, que la calor urosa del repais « lo ponhiá ». Meteissas paraulas un pauc mai luènh « li ponhiá quicòm dins lo pitre ». Lo trabalh del tèxt es justament aquí, de suggerir sens jamai analisar çò que se passa inconscientament per aquel grand Fusta -del nom predestinat !- dins lo fach de se dire e de se veire en dire e veire los autres. Sa vision de se se fendascla, e mai sa saviesa proverbiala : « A cada aucèl son nis es bèl ». La prosperitat dels cosins e lo bonur de la fèsta son de revelators de sa frugalitat, de son austeritat (es dich dins un passatge suprimit qu’es uganaud) e quitarà inconscientament de ne far vertut per ne sentir la misèria... Se vei plan dins la discutida amb la cosina : e mai se consent a la vision arcadiana de la montanha (ont los enfants voldrián anar...) i tròba pas mai d’agradança e n’a secretament lo fasti : « Ara, aqueste vèspre, li semblava una punicion ». Lo gavòt se vei gavòt jos l’agach (complasent ça que la) dels cosins qu’an capitat per que lors ancians aguèron la bona idèa de « davalar de sa bòria de la montanha ». D’ont mai se chala de beure e de manjar e de charrar, d’ont mai lo fissa lo sentiment de la frustracion ordinàriament refolat.
Per far reformular seccion per seccion :
La vida au mas
- Ont demòra lo grand Fusta ?
- De qué viu ? Amb qui ?
- Quinas personas rescontra regularament ?
- Davala sovent al borg ? Quora ?
- Es salvatge per de dire ?
- Perqué viu solet alara ?
La descoconada
- Qual es que lo convida cada an ?
- Per onte anar ?
- Perqué far ?
- Coma s’apèla lo mas dels cosins ?
- Coma fa lo camin lo Fusta per anar al país bas ?
- Quora arriba al « mas deis Agaças » ?
Lo país de cocanha
- Que se ditz en vesent lo « mas deis Agaças » lo Fusta ?
- Que produsís lo mas ?
- D’ont venián los aujòls dels cosins ?
- Que ne pensa lo Fusta ?
- Qu’es lo provèrbi que cita per dire de s’acontentar de son sòrt ?
Repais de familha
- Que li ditz sa cosina per l’aculhir ?
- E el que respond ?
- Coma son plaçats los convidats a taula ?
- Que fan mentre que manjan e bevon ?
- E Fusta, el, que fa ?
- I pas quicòm que li fa dòl (que lo fissa) pasmens ?
Convidacions
- Que promet als enfants dels cosins lo Fusta ?
- Ne son uroses eles ?
- Que beu Fusta ?
- A qué pensa ? De quin biais ?
- Que li sembla « una punicion » ? Perqué ?
Lo jòc polit
- A qué jògan los joines ?
- Es un jòc novèl ?
- Coma se jòga ?
- Perqué lor agrada als joves aquel jòc ?
|
L'amic d'enfança
L'amic d'enfança, de E. Gonzalès (trach de Lo melic de Silvia Chabaud, I.E.O., 1998.)
Recit a la primièra persona. Lo narrator es l’inspector Heugars, adjunt del comissari Bartòla. Lo ton es pròche de 22 carrièra del Taur : plasent, galejaire, un pauc mai galòi e fantasierós. Aquí se dintra dins lo subjècte pro lèu : « l’ahar Visenç Labaisha » que conoissèm per çò que la premsa ne diguèt e a travèrs la lectura critica que ne fa lo comissari. Una acusacion de doble parricidi « en intencion » e un suicidi apparent. Mission impossibla per l’inspector qu’ensaja d’escapar en disent que lo mòrt èra son companh d’escòla a Gelòs...
Retrach d’un comissari autoritari e reguèrgue e d’un inspector resignat. Totes los poncius del genre se pòdon trobar aicí : es un bon exemple de literatura policièra correnta. Al present, amb fòrça dialògs.
Per far reformular
- Qu’es a far lo comissari quand lo narrator dintra dins lo burèu ?
- Perqué es content de lo veire ?
- Qu’es l’afar que se ne deu entrevar ?
- Qu’es la reaccion de l’inspector ?
- Que li es reprochat a Vincenç Labaisha ?
- Que li es arribat ?
- D’ont es originari ?
- Perque ditz que lo conois Heugars ?
- Que ne pensa lo comissari ?
- Que li dona abans de lo ficar defòra ?
La dificultat serà de far passar lo gascon : benlèu se podriá legir lo tèxt adobat en lengadocian, e un còp lo sens general reconstituit, donar un tròç o la totalitat del tèxt escrich en gascon. L’ideal seriá de far escotar lo tèxt enregistrat en gascon. De practicar en foncion del nivèl. |
A l'espèra
A l'espèra, de Florian Vernet (trach de Popre ficcion, I.E.O., 2001.)
Primièra pagina del darrièr roman policièr de Florian Vernet. Recit a la primièra persona. Dos policièrs dins una camioneta qu’espèran, davans una sabonariá desafectada de Marselha, dempuèi dos jorns.
Lenga blosa, aisida de comprendre, dins lo registre familièr, amb de polits idiomatismes e un umor tipicament vernetian.
Per far reformular
- Cossí s’apèla lo companh del narrator ?
- Qu’a de particular ?
- Ont son embarrats los dos policièrs ?
- Que fan ?
- Lo narrator que fa per tuar lo temps ?
- Li fa de ben de pensar ?
- E Ange que fa ?
- Cossí se ditz lo narrator ? Cossí o sabèm ?
- Que se passa enfin ?
- Quinas son las marcas de las veituras ?
- Que ditz a la fin Cristò ?
|
Mòrt dins lo rèc
Mòrt dins lo rèc, de Pierre Lagarde (trach de La mòrt del Joan-Pié, Oc, 1953.)
Tèxt long, mes al present, sens granda dificultat d’organizacion de la narracion : subretot de dialògs amb un recit imbricat, lo de l’òme vièlh, e las reaccions del public, brigadièrs e vilatgeses.
Òm pòt destacar sonque lo recit del vièlh, de « Doncas me trobavi » a « Li ai dich de vos anar cercar ». Òm pòt començar per el... e dobrir puèi al contèxt : lo mond del vilatge, los personatges dels gendarmas... lo fracàs previst de l’enquista abans que siá entamenada.
Recit del vièlh : abans de legir e de far reformular, benlèu explicar lo sistèma d’asagar (regar) los òrts, a partir d’una respalma (pesquièr) ; amb de canals que son dobèrts per un o l’autre per un temps fixat, puèi tampats. Explicar tanben lo rèc (riu, riusset).
Lo discors plan oralizat del vièlh, amb sas repeticions, sas rompeduras, sas digressions, es de bon legir e comprendre, un còp reglada la question del vocabulari « tecnic » de l’asagatge tradicional.
Per far reformular :
Los gendarmas
1) Quant son los gendarmas ?
2) Que fan ?
3) E las gents del vilatge que fan ?
4) Li agrada al cap de brigada que lo mond l’agachen ?
5) Qui es interrogat d’en primièr ?
6) Perqué ?
Lo raconte del vièlh
1) Ont èra quand se passèt lo murtre ?
2) Perqué far ?
3) Que se passèt d’anormal ?
4) Que decidiguèt de far alara ?
5) Ont descobriguèt lo cadavre?
6) Dins quina posicion se tròbava ?
7) Es esmogut lo vièlh ?
8) Cossí faguèt per avisar los gendarmas ?
L’interrogatòri
1) Eran amics lo vièlh e lo Joan-Pèir ?
2) Que se pensa entre el lo brigadièr ?
3) Qu’es la question que l’embufa lo vièlh òme ?
4) Qu’es sa reaccion alara ?
5) Quora aprenèm son nom ? Cossí se ditz ?
6) Que pensan de la scèna las gents del vilatge ?
7) Pensatz que serà aisida de far l’enquista ? |
|
|
